PORADNIK DLA GMIN

Nasze uwagi i spostrzeżenia.

Budowa oczyszczalni ścieków to z punktu widzenia strategicznego dla gminy bardzo istotna inwestycja. Dokonując inwestycji, która ma służyć przez wiele lat zasadnym jest wzięcie pod uwagę nie tylko kosztów jej wykonania, ale również, a może przede wszystkim, kosztów eksploatacyjnych.

Obserwując od lat mechanizmy rządzące na polskim rynku w branży oczyszczalni ścieków oraz na podstawie naszych doświadczeń uczestniczenia w przetargach o zamówienia publiczne pokusiliśmy się o krytyczne spojrzenie na sposób, w jaki bardzo ważne problemy z punktu widzenia lokalnych społeczności są rozwiązywane przez Zamawiających, czyli Gminy.
Faktem niezaprzeczalnym jest to, że Gminy zobowiązane są do wykonywania zadań, do których z oczywistych względów, w większości przypadków (dotyczy to głównie małych Gmin), nie są przygotowane, ponieważ nie posiadają koniecznego zaplecza. Aby we własnym zakresie, w odpowiedni sposób przeprowadzić proces zamówienia publicznego na wybudowanie oczyszczalni ścieków niezbędna jest wiedza prawna oraz merytoryczna pozwalająca na dokonanie "mądrego wyboru".

DOBRY PROJEKT

Wykonanie dobrego projektu ma zasadnicze znaczenie dla całości przedsięwzięcia. Zachodzi pytanie czy Zamawiający (Gmina) ogłaszając przetarg na wykonanie dokumentacji poprzez ustalenie kryterium oceny w postaci: "100% cena" za projekt, nie działa przeciwko interesowi publicznemu...i swojemu?
Czy na pewno dwa pojęcia "najtańszy" i "najlepszy" mogą ze sobą współistnieć w realnym współczesnym świecie? Popularne są stwierdzenia: "co najtańsze to najdroższe" oraz "tylko bogatych stać na oszczędzanie"..., które w tym przypadku trafnie ilustrują problem.

CZY TANIO ZNACZY DOBRZE?

Cena za przygotowanie dokumentacji projektowo-budowlanej dla oczyszczalni ścieków o przepustowości rzędu kilkudziesięciu lub kilkuset m3/dobę to koszt kilkudziesięciu tysięcy złotych i więcej. Przykład z jednego z ostatnich przetargów, w którym braliśmy udział: Cena za wykonanie dokumentacji projektowo-budowlanej dla oczyszczalni ścieków obsługującej 2000 mieszkańców - najniższa cena netto: OFERENT A: 29 500 zł, a najwyższa OFERENT B: 152 600 zł !!! - PIĘCIOKROTNA RÓŻNICA CENY. Zachodzi pytanie - czy to samo zadanie, na podobnym, wysokim poziomie wykonają obaj OFERENCI? - Odpowiedź zostawiamy Państwu...
Dodamy tylko to, że Zamawiający (Gmina) na ten cel w swoim budżecie przeznaczyła kwotę 100 000 zł brutto, co jest kwotą, mówiąc dyplomatycznie realną i rozsądną i świadczy o tym, że Zamawiający trafnie ocenia rzeczywistość.
W tym przypadku oferta OFERENTA A miała znamiona tzw. rażąco niskiej ceny i bez najmniejszych wątpliwości powinna zostać przez Zamawiającego odrzucona na wstępie, bez dalszego jej analizowania. Podobne działania prowadzenia nieuczciwej konkurencji przez niektórych Oferentów, powinny być bezwzględnie eliminowane by ostudzić zapędy Oferentów chęci "odbicia sobie strat na projekcie" w dalszym etapie... przy realizacji inwestycji, wtedy, gdy operujemy już "innymi kwotami"... - NIE MA NIC ZA DARMO

Koszt wykonania oczyszczalni ścieków to koszt kilku milionów złotych...im większa oczyszczalnia tym większy koszt.

Do tego jednym z najistotniejszych składników powinny być koszty eksploatacyjne, które ponoszone będą przez wiele lat, a zatem bardzo istotnym jest koszt oczyszczenia 1 m3 ścieków.

Zwrócić należy uwagę, że tak naprawdę decyzja o koszcie inwestycyjnym oraz kosztach eksploatacyjnych przyszłej oczyszczalni ścieków zapadnie już na etapie projektowym. W związku z tym etap ten będzie miał kapitalne znaczenie w przyszłości. Zachodzi, więc pytanie czy logiczne jest na tym etapie "oszczędzanie" kilku, kilkunastu, czy nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych, by później "lekką ręką" (między innymi z uwagi na błędne decyzje i niedopatrzenia projektanta) na etapie inwestycyjnym wydawać więcej pieniędzy..., ale kwoty tutaj już, niestety, będą na poziomie setek tysięcy, a w pewnych przypadkach nawet milionów (!!!) złotych? Do tego należy dodać koszty eksploatacyjne, które na przestrzeni lat dadzą w sumie "spore pieniądze"... Przykłady tego typu niegospodarności w skali całego kraju można mnożyć, choć prawdą jest, że winnym podjęcia takich decyzji ciężko jest się do tego przyznać, w związku z tym temat ten jest dyplomatycznie przemilczany...bo i nie ma się czym chwalić...

SIWZ - Jak uniknąć kosztownych błędów?

Kluczem do sukcesu w tych trudnych decyzjach dla Inwestorów (Gmin) jest "mądre napisanie" SIWZ, w której Inwestor może bardzo precyzyjnie określić swoje wymagania i oczekiwania oraz w sposób logiczny podać kryteria oceny ofert, biorąc pod uwagę wszystkie aspekty, które zapewnią, że w przyszłości wybudowana oczyszczalnia ścieków będzie spełniała najwyższe standardy, a społeczność lokalna nie będzie obciążona astronomicznymi kosztami za oczyszczanie ścieków.

Problem tkwi w tym, że w szczególności małe Gminy nie posiadają odpowiednich kadr (np. trudno jest nam dziś wyobrazić sobie, by prawidłowe przeprowadzenie przetargu odbyło się bez asysty radcy prawnego) i fachowców, w tym przypadku znających się na oczyszczalniach ścieków (w SIWZ trzeba przecież precyzyjnie określić oczekiwania w stosunku do wszystkich procesów technologicznych oraz wymagania eksploatacyjne, a finalnie niezbędna będzie ocena merytoryczna otrzymanych ofert).
Przykład z jednego z ostatnich przetargów, w którym braliśmy udział:
Zamawiający (Gmina) w SIWZ postawiła wymóg przedstawienia kosztów eksploatacyjnych proponowanej oczyszczalni ścieków. Dwóch z Oferentów celem zaspokojenia dość rygorystycznie postawionego wymogu maksymalnego kosztu za oczyszczenie 1m3 ścieków, w stosunku do najbardziej energochłonnego urządzenia (tj.dmuchawy) zastosowała sobie tylko znany współczynnik 0,5 (jeden z Oferentów nazwał go "zgrabnie": współczynnikiem równoczesności pracy). Dla osoby, która nie jest specjalistą z branży wychwycenie tego "sprytnego wybiegu" nie byłoby łatwe...Zostawiamy to bez komentarza.

Kiedy "DRUGA IRLANDIA W POLSCE"?

Naszym zdaniem na szczególną uwagę zasługują rozwiązania tego typu dylematów i problemów od lat funkcjonujące w innych krajach Unii Europejskiej. My zdecydowaliśmy się na skorzystanie z doświadczeń Irlandii...BY ZBUDOWAĆ "DRUGĄ IRLANDIĘ" W POLSCE KORZYSTAMY Z DOŚWIADCZENIA IRLANDCZYKÓW - naszym Partnerem w próbie zmiany sposobu myślenia Inwestorów, głównie Gmin oraz realizacji przedsięwzięć w dziedzinie gospodarki wodno-ściekowej jest firma RESPONSE GROUP, której osiągnięcia w tej branży są imponujące.

UWAGA! W Irlandii nie ma w ogóle projektów dotyczących oczyszczalni ścieków polegających tylko na ZAPROJEKTOWANIU.
Najbardziej popularne są projekty/zamówienia publiczne typu:
1. DB - Design Build - ZAPROJEKTUJ - WYBUDUJ oraz
2. DBO - Design Build Operate - ZAPROJEKTUJ - WYBUDUJ - EKSPLOATUJ. W przypadku tego typu projektów okres eksploatacji waha się od kilku do nawet 20 lat, jak to ma miejsce w przypadku zamówienia publicznego realizowanego już przez RESPONSE GROUP dla lotniska SHANNON w Irlandii (7500RLM)

Podkreślić należy, że możliwość realizacji tego typu projektów możliwa jest tylko przez naprawdę niewiele firm. Poza tym do tego typu zamówień publicznych firmy są zapraszane i po wstępnej selekcji tylko "wybrańcy" przystępują do faktycznego przetargu. W tego typu projektach OFERENCI raczej nie zdobędą się na stosowanie w swoich obliczeniach "magicznych współczynników", ponieważ byłoby to później tragiczne w skutkach - NIE OPŁACA SIĘ OSZUKIWAĆ SAMEGO SIEBIE...

Obecnie w Polsce jeszcze tego typu projekty nie są realizowane, ponieważ nikt tego jeszcze nie próbował oraz interpretacja przepisów prawnych w tym zakresie nie jest jednoznaczna, ale mamy nadzieję, że dzięki współpracy z naszym Partnerem i wykorzystaniu jego wiedzy oraz doświadczenia już wkrótce tego typu projekty będziemy wspólnie realizować.